KOBİ’ler gerek ulusal gerekse uluslararası pazarlarda etkin bir rekabet ortamının oluşturulmasında büyük öneme sahiptirler. Ancak bu konumlarına karşın KOBİ’ler birçok yapısal sorunla karşılaşmaktadırlar.
Bu sorunlar ;
- Planlama Sorunları,
- Tedarik Sorunları,
- Üretim Yönetimi Sorunları,
- Pazarlama Yönetimi Sorunları
- İhracat Yönetimi Sorunları,
- Finansal Yönetim Sorunları,
- Muhasebe Yönetimi Sorunları,
- Dış Pazarda Rekabet Gücünü Etkileyen Sorunlardır.
KOBİ’lerde Planlama Sorunları
KOBİ’ler de planlama önemli bir alt işlevdir ve diğer işletmeler gibi planlar yapmak durumundadırlar. Bu planlar:
- Bir seferlik veya sürekli planlar,
- Stratejik ve yönetsel planlar,
- Kısa, orta ve uzun süreli planlar,
- Değişmez ve değişken planlar,
- Genel veya işletmenin tüm departmanları ile ilgili planlar
olarak karşımıza çıkar.
KOBİ’lerde yapıları itibariyle uzun vadeli planlama yapılamamakta ve genelde bir planlama uzmanı da istihdam edilmeyebilmektedir.
Planlamayı genelde işletme sahibi ve ortaklar yapmaktadır onların da çoğu kez sezgiye dayanarak planlama yoluna gitmeleri önemli bir dezavantajdır.
İşletme sahibi ve ortakları yeterli eğitim almamış olmaları ve yalnızca tahmin ve sezgi yoluyla planlamaya gitmeye çalışmalarıyla, karar almalarda hata payı gittikçe artabilmektedir.
Bu nedenle KOBİ’lerde planlama yapılırken, çok dikkatli olunmalı ve gelişen ortamlara göre planlar gözden geçirilip, gerekli düzeltmeler yapılabilmelidir.
KOBİ’lerin planlama düzeyinde yukarıdaki başlıklarda karşılaştıkları sorunlar işletme yapısı açısından oldukça önemlidir ve profesyonel bir destek alınarak çözülebilirler.
KOBİ’lerde Tedarik Sorunları
KOBİ’ lerin çeşitli malzemelere ilişkin sipariş hacmi genelde düşük seviyelerde kalmaktadır.
Finansman ve çalışma sermayesi bakımından daha kısıtlı imkanlara sahip olduklarından malzeme alırken sipariş miktarlarında, kısıtlamaları da göz önüne alarak sipariş vermek zorunda kalmaktadırlar.
Bunun sonucunda daha az fiyat indirimi (iskonto) sağlanabilmekte bu da birim mamul maliyetini olumsuz yönde etkilemektedir. Bu işletmelerin büyük hacimli sipariş verip iskontolardan faydalanma yoluna gitmeleri halinde ise stok maliyetleri artmaktadır. Dolayısıyla bir maliyet kıskacı içinde kalmaktadırlar.
KOBİ’ ler sipariş tarzı üretim yaptıklarından, ihtiyaç duydukları malzemeler, alacakları siparişe göre değişir. Sürekli olarak aynı malzemeyi kullanmadıklarından uzun vadeli malzeme tedariklerine gidemezler. Çoğu zaman mali durumları da büyük çaplı alımlara izin vermez. Bu nedenle bu işletmelerde istenilen malzemenin, istenilen miktarda ve istenilen zamanda tedarikinde büyük güçlüklerle karşılaşılır.
Hammadde ve ana malların tedariğinde nitelik, miktar, ihtiyaç duyulduğunda bulunabilme ve fiyattan kaynaklanan bazı sorunlar yaşanabilmektedir.
Tedariklemede ortaya çıkan bir diğer darboğaz da sipariş edilen hammaddenin istenilen zamanda sağlanamamasıdır. Bazı hammaddelerin zamanında sağlanamaması nedeniyle işletmeler, siparişlerini karşılayabilmek için hammadde stokuna yönelmektedirler. Bu ise, kaynak israfına yol açmaktadır. Stoklamaya gidilmemesi halinde ise, sürekli fiyat artışlarından yoğun biçimde etkilenmek her zaman mümkün olmaktadır.
Üretimde karşılaşılan bir diğer sorun da teknolojiden kaynaklanmaktadır. Bilgi işlem teknolojisinin yönetim, üretim ve dağıtım alanlarındaki etkinliğinin artması, işletme bazında yeni örgütsel düzenlemelere gidilmesi ve değişen tüketici talebi karşısında üretim sistemlerinin daha esnek bir yapıya kavuşturulması, bu dönüşümün en temel özelliklerindendir. Tüketici talebi artık daha kaliteli ve üstün tasarımlı farklılaşmış ürünlere yönelmektedir.
KOBİ’lerde emek yoğun üretim teknikleri daha yaygındır.
Büyük işletmelerde daha çok kütle üretim biçimi geçerli iken, KOBİ’lerde atölye tipi üretim tarzı yaygındır.
KOBİ’lerde iş bölümü çok ileri seviyelere götürülmemiştir.
Büyük işletmelerin üstünlüğü daha çok fiyat ve kalite konusundadır. KOBİ’lerin rekabet gücü ise daha ziyade teslim tarihinin çabuklaştırılması, sipariş verenin özel koşullarının dikkate alınabilmesi ve isteklerine uyum sağlanabilmesi gibi nitel konulardadır.
KOBİ’lerin bir başka önemli özelliği de, esnekliğini artırma çabasından kaynaklanmaktadır.
KOBİ’lerde, aynı zamanda işletme yöneticisi durumunda olan işletme sahibi, genellikle üretim tekniği konusunda tecrübeli, işin içinde yetişmiş, bu konularda bilgili bir kimsedir. Bu özellik, KOBİ’lerde ürün ve teknik yenilikler konusunda önemli bir potansiyel oluşturabilmektedir.
KOBİ’lerde Üretim Yönetimi Sorunları
- Hammadde ve ana malların tedariğinde nitelik, miktar, ihtiyaç duyulduğunda bulunabilme ve fiyattan kaynaklanan sorunlar,
- Tedariklemede sipariş edilen hammaddenin istenilen zamanda sağlanamaması nedeniyle siparişlerini karşılayabilmek için hammadde stokuna yönelinmesi- ve kaynak israfına yol açması,
- Stoklamaya gidilmemesi halinde ise, sürekli fiyat artışlarından yoğun biçimde etkilenilmesi
- Teknolojiden kaynaklanan sorunlar:
- Bilgi işlem teknolojisinin yönetim, üretim ve dağıtım alanlarındaki etkinliğinin artması,
- İşletme bazında yeni örgütsel düzenlemelere gidilmesi değişen tüketici talebi karşısında üretim sistemlerinin daha esnek bir yapıya kavuşturulması,
KOBİ’lerde Pazarlama Yönetimi Sorunları
KOBİ’lerin pazarlama işlevine ilişkin sorunları şunlardır:
- Pazarlama konusunda uzman kişilerin istihdam edildiği ayrı bir pazarlama bölümün eksikliği ve “az gelişmiş bir pazarlama” anlayışının olması
- Pazarlama araçlarından yeterince yararlanamaması
- Yetersiz piyasa araştırması
- Genel olarak KOBİ’lere ihracat pazarlarına dahil olma zorlukları vardır veya bu işletmelerin ihracat pazarlarına girmeleri çok zordur (Sektörel Dış Ticaret Şirketleri bu açıdan önemlidir).
- Ürünlerinin pazarlamasında pahalı ve karmaşık satış kanalları ve satış örgütleri kullanamaması
- Büyük işletmeler gibi kitle üretiminin avantajlarından yararlanamaması
Yerel pazarlarla kıstlı kalmak ve sınırlı bir pazar payına sahip olmak, dar bir pazara bağımlılık veya alternatifsizlik - Yan sanayi olarak çalışma durumunda alıcı firmaya bağımlılık
- Yan sanayi olarak büyük bir işletmeye yarı mamul veya parça imal eden küçük işletmelerin pazarlama açısından oldukça dezavantajlı olmaları
- Talep tekeline sahip büyük işletme, KOBİ’ ye istediği şartları empoze etmekte, maliyetin altında bir fiyatı bile kabul ettirebilmektedir.
Bunun yanında KOBİ’lerin pazarlama işlevine ilişkin başlıca üstünlükleri aşağıdaki gibidir:
- Doğrudan (direkt) pazarlama,
- Kişisel müşteri ilişkileri,
- Pahalı ve karmaşık satış örgütünün olmaması,
- Esnekliğin yüksek olması, satış giderlerinin azlığı,
- Yalın ve küçük pazarlarda faaliyet göstermesi,
- Esneklik, yani müşterilerin özel arzu ve isteklerine cevap verebilmesi
KOBİ’lerde İhracat Sorunları
İhracata yönelmiş firmaların ihracatlarını geliştirme kapsamında karşılaştıkları başlıca sorunlar arasında
- Kalite kontrolü
- Standardizasyon
- Fiyat-maliyet ilişkisini doğru kurulamaması
- İhracat pazarlaması yönetimi düşüncesinin ve yaklaşımının uygulanamaması
KOBİ’lerin ihracat sorunları kendi arasında; “KOBİ’lerin Ulusal ve İşletme Düzeyinde Karşılaştıkları Sorunlar” olarak iki farklı grupta ele alınabilir.
KOBİ’ lerin Ulusal Düzeyde Karşılaştıkları Sorunlar:
- KOBİ’leri ihracata yöneltmek veya ihracatlarını geliştirmek için planlı bir strateji izlenmemesi,
- Küçük sanayi sektörünü geliştirmeyi ve bu sektörün ihracata katkısını artırmayı hedefleyen amaçların açıkça ortaya konmaması,
- Mevcut amaçların küçük sanayi sektörünün ihracatının geçekleştirilmesine yönelik olmaması,
KOBİ’leri desteklemek için belirlenmiş bir hedef olsa dahi alınan önlem ve uygulamaların bu amaca uygun olmaması, - KOBİ’ler için talep piyasasını koordine edecek bir kuruluşun olmaması,
- İç piyasa şartlarının dış piyasaya göre daha cazip olması,
- İhracatta mevcut uygulamaların KOBİ’lerin aleyhine işlemesi,
- Bürokratik engeller,
- Teşvik tedbirlerinin yetersizliği,
- KOBİ’lerin organize olmamaları.
KOBİ’lerin İşletme Düzeyinde Karşılaştıkları Sorunlar:
KOBİ’lerin işletme düzeyinde karşılaştıkları sorunlar aşağıdaki gibidir:
- İhracata yönelik üretimin finansmanı için kredi bulma zorluğu,
- Ucuz ve kaliteli hammadde bulma güçlüğü,
- İhracat pazarlaması faaliyetlerinin sınırlı kaynaklar sebebiyle karşılanamaması,
- Satış geliştirme, tanıtım faaliyetlerinin mali açıdan çok külfetli olması
KOBİ’lerde Finansal Yönetim Sorunları
Ülkemizdeki KOBİ’ ler, diğer ülkelerdekilere göre kredi hacminden daha az yararlanmaktadırlar ve bankacılık sisteminden kullandıkları kredilerin, toplam kredi içindeki payı çok fazla değildir.
Kredi ve finansman sorunu:
Kar marjları düşük olan KOBİ’ lerin gerek yatırım gerekse işletme sermayesi oluşturmada uzmanlaşmış bankaların hem yetersiz hem de kaynaklarının ihtiyaca cevap verememelerinden dolayı bu kaynaktan yararlanamayan sanayici, genel banka sistemine ve kredilerine başvurduğu anda, ödeyemeyeceği kadar yüksek faiz oranları ve zorlu ödeme koşulları ile karşılaşabilirler.
Risk sermayesi sorunu:
Risk sermayesinin gelişmemesinin en önemli iki nedeni vardır.
Ekonomik yapının yarattığı risktir. Büyük oranlarda risk içeren bu modelin yaşama geçirilmesi için devlet desteği beklenmektedir. Yüksek faiz oranları, yüksek enflasyon, para piyasalarındaki ani değişiklikler, risk sermayesiyle ilgili çalışmaların ertelenmesine neden olmaktadır.
Risk sermayesi projesinin yönetimini üstlenecek olan şirketin kurulmasında ortaya çıkan sorunlardır.
KOBİ’lerde Muhasebe Yönetimi Sorunları
Özellikle küçük işletmelerde, muhasebe kayıtları sadece yasal bir yükümlülük olarak algılanabilmektedir. Buradaki muhasebe kayıtlarının, işletmenin gelecekteki, özellikle finansal yapılanması için gerekli kaynakları oluşturduğu çoğu kez göz ardı edilir.
Muhasebe işlevlerinde bilgi işlem teknolojilerinin kullanımı Orta Büyüklükteki İşletmelerin bir kısmında kabul görmüşken; bir kısım Küçük ve Orta Ölçekli İşletme yönetimi, bu sistemleri uygulayabilecek teknik eleman eksikliği ile parasal kaynak yetersizliği nedeniyle uygulanamaz.
KOBİ’lerin Dış Pazarda Rekabet Gücünü Etkileyen Sorunlar
- Kalite düşüklüğü,
- Dış fiyatlamada yanlışlıklar,
- Rakiplerin yeterince tanınmaması,
- Hatalı pazarlama stratejileri,
- İhracat konusunda bilgi ve eleman eksikliği,
- İhracata yönelik üretim için kapasite yetersizliği, zor ve riskli olarak kabul edilen dış pazarlar konusunda psikolojik engeller,
- Ürünlerin ihracata uygun olmaması,
- Dış ticaret organizasyonlarının yeterince yardımcı olmaması.
KAYNAKLAR
Kobiler hakkında derlenen yazı /bloglarda yararlanılan kaynaklar
(Bu kaynaklar dışında diğer kaynaklardan da yararlanılmıştır).
- KOBİ’lerin genel sorunları ve düşünülen çözüm önerileri
Yusuf Ziya Ayık, Gülümser Keskin
KOBİ’lerin tanımı, nitelikleri, sınıflandırılması
- Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezleri
BASELII Sermaye Yeterliliği Uzlaşısında Risk Yönetimi ve Türkiye’de KOBİ’lere olan Etkisi
Emine Özelçi – Kadir Has Üniversitesi
KOBİ’lerin Türkiye Ekonomisindeki yeri ve finansal destek programları uygulaması
Serap Tanyeri İstanbul Ticaret Üni.Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi
- Dr Selim Süleyman
KOBİ ler hakkındaki muhtelif yazı ve makaleleri
- M.Tamer Müftüoğlu :
Türkiye de KOBİ’ler
Girişimcilik ve KOBİ’ler
- Türkiye ‘de KOBİ’lerin nitelikli işgücü ihtiyacı –
Sinem Yıldırımalp, Emel İslamoğlu, Bora Yenihan
Sakarya Üniversitesi İİBF, Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü Yayınları
