Küçük ve orta boyuttaki işletmelere KOBi denilmektedir. Ancak bu kavramla ilgili 2018’de yapılan güncellemeler ile KOBİ kavramının tanımı ve özellikleri belirlenmiştir. Yürürlüğe giren yönetmelikte her ne kadar net satış hasılatı rakamları seneler içinde değişse de Türkiye’de 250 kişiden az yıllık çalışan istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı veya mali bilançosundan herhangi biri 125 milyon lirayı aşmayan girişimler küçük ve orta büyüklükteki işletmeler (KOBİ) olarak tanımlanmaktadır.
Kobi Tanımında Hangi İşletmeler Yer Alır?
Kobi tanımında hangi işletmelerin yer aldığına bakmak için 2018’de yayınlanan yönetmelik doğrultusunda bir yanıt vermek gerekir. Buna göre mikro, küçük ve orta ölçekli işletmelerin aşağıdaki koşulları sağlaması gerekmektedir.
Mikro İşletmeler: Yıllık net satış hasılatı ya da bilançosu 1 milyon Türk Lirası’nı aşmayan ve bünyesinde 10 kişiden az eleman istihdam eden işletmelerdir. Bu miktar son yayımlanan yönetmelik ile 3 milyon Türk Lirası’na yükseltilmiştir. Bu ölçekteki işletmeler mikro işletme olarak KOBİ tanımını taşırlar.
Küçük İşletmeler: Yıllık satış hasılatı ya da bilançosu 8 milyon Türk Lirası’nı aşmayan ve bünyesinde en fazla 50 eleman çalıştıran işletmelerdir. Bu miktar son yayımlanan yönetmelik ile 25 milyon Türk Lirası’na yükseltilmiştir. Bu ölçekteki işletmeler küçük işletme olarak KOBİ tanımınında yer alır.
Orta Ölçekli İşletmeler: Yıllık satış hasılatı ya da bilançosu 40 Milyon Türk Lirası’nı aşmayan ve bünyesinde 250 kişiden az eleman istihdam eden işletmelerdir. Bu miktar son yayımlanan yönetmelik ile 125 milyon Türk Lirası’na yükseltilmiştir. Bu ölçekteki işletmeler orta ölçekli işletme olarak KOBİ tanımını içindedir.
KOBİ’lerin Ekonomiye Katkıları
KOBİ’ler varlıklarıyla önemli bir konuma sahiptirler. Ekonomi içerisinde büyük ölçekli işletmeler kadar önemlidirler.
KOBİ’lerin yaptıkları işler ile ekonomiye olan katıları ise şu şekildedir:
- Daha düşük yatırım maliyetleriyle istihdam olanağı yaratırlar.
- Daha az oranlardaki yatırımla daha çok üretim ve ürün çeşitliliği sağlarlar.
- Yapıları itibariyle ekonomideki olumsuzluklardan daha az etkilenirler.
- Teknolojik yeniliklere daha yatkın bir yapıya sahiptirler.
- Taleplerdeki değişikliklere ve çeşitliliklere daha kolay uyum gösterirler.
- Bölgelerarası dengeli kalkınmayı sağlarlar.
- Büyük sanayi işletmelerinin vazgeçilmez nitelikteki destekleyicisi ve tamamlayıcısı olarak varlık gösterirler.
- Politik ve sosyal sistemlerin denge ve istikrar unsurunu oluştururlar.
- Kobiler, gelir dağılımında mevcut olan çarpıklıkları en aza indirirler.
- Ferdi tasarrufları teşvik ederler, yönlendirir ve hareketlendirirler.
KOBİ İşletme Türleri Nelerdir?
KOBİ’ler, çalışan sayıları ve mali bilgileri doğrultusunda, oy hakkı ve sermayesine göre 3 türe ayrılmaktadır. Bu türler bağımsız, ortak ve bağlı işletmelerdir. KOBİ’ler boyutlarına göre sınıflandırıldığı gibi türlerine göre de sınıflandırılırlar.
Bağımsız İşletmeler:
Bu işletmeler, başka bir işletmenin %25’inden fazlasına sahip olmamalıdır.
Bir tüzel kişi, kamu kurumu ya da kuruluşunun işletmenin %25’inden fazlasına sahip olmaması gerekmektedir.
Birkaç bağlı işletme müştereken ya da tek başına işletmenin %25’inden fazlasına sahip olmamalıdır.
İşletme konsolide hesaplar düzenlememelidir ve bu işletme konsolide hesaplar düzenleyen başka bir firmanın hesaplarında yer almamalıdır.
Ortak İşletme:
Tek başına ya da bağlı bir işletme ile bu işletme üzerinde tek hakim olmamalıdır.
Başka bir işletmenin sermayesinin ya da oy hakkının üzerinde %25 – %50’si arasında söz hakkı bulunmamalıdır.
Kendi oy hakkı ve sermayesi üzerinde %25 – %50 oranında başkasının söz hakkı bulunmamalıdır.
Tanımlardan anlaşıldığı üzere, ortak işletmeleri belirleyen nokta sermaye ve oy hakkıdır.
Bağlı İşletmeler:
Bir başka işletmenin hem sermaye hem de oy hakkının çoğunluğuna sahip olmalıdır.
Bir işletmenin yönetim, denetim kurulu üyelerinin atanması, üyelerin azledilmesi ve denetim yetkisine sahip olmalıdır.
Bir işletmenin ortağı veya hissedarı olunması durumunda yapılan anlaşmalarda tek başına söz sahibi olmalıdır.
Bu şartlardan herhangi birinin yerine getiriliyor olması bağlı işletme statüsünde yer almak için yeterlidir.
Bu kriterlere uygun olan ve KOBİ olarak değerlendirilen işletmeler, bankaların düzenlediği KOBİ kredilerinden ve devletin bu gruplara özel sunduğu teşvik ve olanaklardan faydalanabilmektedir.
KAYNAKLAR
Kobiler hakkında derlenen yazı /bloglarda yararlanılan kaynaklar
(Bu kaynaklar dışında diğer kaynaklardan da yararlanılmıştır).
- KOBİ’lerin genel sorunları ve düşünülen çözüm önerileri
Yusuf Ziya Ayık, Gülümser Keskin
KOBİ’lerin tanımı, nitelikleri, sınıflandırılması
- Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezleri
BASELII Sermaye Yeterliliği Uzlaşısında Risk Yönetimi ve Türkiye’de KOBİ’lere olan Etkisi
Emine Özelçi – Kadir Has Üniversitesi
KOBİ’lerin Türkiye Ekonomisindeki yeri ve finansal destek programları uygulaması
Serap Tanyeri İstanbul Ticaret Üni.Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi
- Dr Selim Süleyman
KOBİ ler hakkındaki muhtelif yazı ve makaleleri
- M.Tamer Müftüoğlu :
Türkiye de KOBİ’ler
Girişimcilik ve KOBİ’ler
- Türkiye ‘de KOBİ’lerin nitelikli işgücü ihtiyacı –
Sinem Yıldırımalp, Emel İslamoğlu, Bora Yenihan
Sakarya Üniversitesi İİBF, Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü Yayınları